Araç alım satım sürecinde güvenli sonuç; aracı görmekten önce kayıtları doğrulamaya, ödeme ile noter işlemini birbirine bağlamaya ve teslimi yazılı belgelemeye bağlıdır. Aşağıdaki yedi adım, Türkiye’de ikinci el otomobil alan veya satan kişilerin kontrol sırasını netleştirir. Hizmet ekranları ve mevzuat değişebileceği için işlem günü e-Devlet, noter ve ilgili kurumların güncel açıklamaları esas alınmalıdır.
1. İlanı ve tarafın kimliğini doğrulayın
İlan fotoğrafları, kilometre bilgisi ve satıcının açıklaması yalnızca başlangıç verisidir. Satıcıdan ruhsattaki kişi veya şirket unvanı, plaka ve şasi bilgisini işlem öncesi göstermesini isteyin. Şasi numarasını herkese açık bir ilanda paylaşmayın; sorgulama için güvenilir ve yetkili kanalları kullanın. Satışa gelen kişi ruhsattaki malik değilse vekâlet veya şirket temsil yetkisi gibi belgelerin noter tarafından kabul edilip edilmediği önceden sorulmalıdır.
Alıcı ve satıcı, kimlik bilgilerini banka dekontu veya mesaj ekranı yerine resmi işlem sırasında doğrulatmalıdır. Kapora isteniyorsa miktar, iade koşulu, araç bilgisi ve tarafların kimlikleri yazılı bir metinde açıkça bulunmalıdır. İlan platformu dışına yönlendiren sahte ödeme bağlantılarına, kişisel hesap yerine üçüncü kişi hesabına para gönderme taleplerine ve “hemen ödeme” baskısına karşı dikkatli olun.
2. Araç kayıtlarını e-Devlet ve SBM üzerinden kontrol edin
e-Devlet’te Türkiye Noterler Birliği’nin Adıma Tescilli Araç Sorgulama hizmeti bulunur. Satıcı kendi hesabındaki kayıtları göstermeli; alıcı ise plaka, ruhsat ve görülen araç arasında tutarlılık aramalıdır. Hizmetin kimlik doğrulama gerektirmesi normaldir. Alıcıdan e-Devlet parolasını, banka girişini veya tek kullanımlık doğrulama kodunu istemek güvenli değildir.
Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nin Sigortam360/SBM sorguları; hasar ödemeleri, bazı araç detayları ve değişen parça bilgileri hakkında kayıt sunabilir. SBM, hasar geçmişi verilerinin sigorta şirketlerince yapılan kasko ve trafik ödemeleriyle sınırlı olabileceğini belirtir. Bu nedenle “kayıt yok” sonucu aracın hiç kazası olmadığına dair kesin kanıt sayılmaz; servis faturaları, ekspertiz ve fiziksel inceleme birlikte değerlendirilmelidir.
3. Bağımsız ekspertiz ve test sürüşü yapın
Ekspertizi satıcının yönlendirdiği tek bir noktaya bırakmak yerine, tarafların üzerinde anlaştığı ve rapor kapsamını yazılı veren bağımsız bir kurumu seçin. Raporda şasi/panel durumu, boya-değişen parçalar, motor-şanzıman, fren, süspansiyon, lastik, elektronik sistemler ve kilometre tutarlılığı ayrı başlıklarla yer almalıdır. Hibrit veya elektrikli araçlarda batarya sağlığı, şarj ekipmanı ve yüksek voltaj sistemi için model yetkinliği aranmalıdır.
Test sürüşü sırasında soğuk çalıştırma, rölanti, vites geçişi, frenleme, direksiyon düzlüğü, klima ve uyarı lambaları kontrol edilir. Motoru çalıştırmadan önce gösterge panelinin tüm ikaz lambalarını görmeye izin verin; bazı arızalar motor çalışınca kaybolabilir. Ekspertiz raporu belirli bir tarihin fotoğrafıdır, gelecekte arıza olmayacağını garanti etmez.
Raporu teslim alırken firma adı, rapor numarası, tarih, plaka/şasi bilgisi ve inceleme kapsamının eksiksiz olduğunu kontrol edin. Sadece motor kompresyonu veya boya ölçümü içeren kısa bir belgeyi tam ekspertiz raporu gibi değerlendirmeyin. Satıcı, raporda çıkan kusurları ve onarım geçmişini yazılı olarak açıklamalı; alıcı da kabul ettiği kusurları fiyat ve teslim tutanağına işlettirmelidir. Böylece sonradan “bu bilgi bana söylenmedi” tartışması daha kolay önlenir.
4. Borç, kısıt ve muayene durumunu kontrol edin
Noter işlemi öncesinde araç üzerinde satışa engel haciz, rehin, tedbir veya başka bir kayıt bulunup bulunmadığı resmi kanallarda kontrol edilmelidir. Mevzuat metinlerinde tescilli araç satışının; bazı kamu borçları, trafik idari para cezaları, geçiş ücreti borçları, geçerli muayene ve zorunlu mali sorumluluk sigortası gibi koşullarla birlikte değerlendirildiği görülür. Güncel uygulamayı işlem yapılacak noter ve ilgili kurumdan teyit edin; eski bir blog yazısındaki belge listesine güvenmeyin.
Muayene için e-Devlet’in TÜVTÜRK Muayene Randevu Kayıt ve Muayene Durum hizmetleri kullanılabilir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TÜVTÜRK randevusunun resmi kanallardan ücretsiz alınabildiğini ve ticari taklit sitelere karşı dikkat edilmesi gerektiğini duyurur. Satıcı, muayene raporunun barkodunu veya resmi sorgu ekranını göstermeli; alıcı, belge üzerindeki plaka ve şasi bilgilerini araçla karşılaştırmalıdır.
5. Fiyatı ve ödeme planını yazılı netleştirin
Fiyat konuşmasında araç bedeli, varsa kapora, aksesuar, ekspertiz, noter harcı, sigorta, kredi ve teslim masraflarını ayrı satırlara ayırın. “Masraflar dahil” ifadesinin hangi kalemleri kapsadığı yazılı değilse sonradan anlaşmazlık çıkabilir. Kapora belgesinde iade veya cayma şartı yoksa ödeme yapmadan önce hukuki danışmanlık alın.
Ödeme için bankanın ve noter işleminin sunduğu güvenli yöntemi tercih edin. Satış gerçekleşmeden önce elden nakit, kripto varlık, üçüncü kişinin hesabı veya doğrulanmamış bir ödeme linki kullanmayın. Banka dekontu tek başına mülkiyet devri değildir; mülkiyet ve teslim, resmi satış işlemi ile belgelenir. Büyük tutarlı işlemde bankanın günlük transfer limitini ve bekleme süresini önceden kontrol edin.
6. Noter satışını ve belgeleri tamamlayın
Alıcı ve satıcı, resmi satış sözleşmesindeki araç, taraf, bedel ve tarih bilgilerini imzadan önce satır satır okumalıdır. Ruhsat, kimlik, varsa vekâlet/temsil belgesi ve sigorta-muayene kayıtlarında isim, plaka ve şasi numarası aynı olmalıdır. Noter ekranında beklenmeyen bir borç veya kısıt görünürse işlem tamamlanmadan nedenini öğrenin.
Satış belgesinin ve ödeme dekontunun kopyasını iki taraf da saklamalıdır. Dijital kopyaları ortak bir e-posta hesabına göndermek yerine kişisel ve erişimi korunan bir depoda tutun. Tescil, plaka veya geçici belge konusunda noter görevlisinin talimatı izlenmeli; sosyal medya yorumları resmi işlemin yerine konulmamalıdır.
7. Teslim, sigorta ve son kontrol
Anahtar, ruhsat/tescil belgesi, servis kayıtları, yedek anahtar, kullanım kılavuzu, lastik ve aksesuarların hangilerinin teslim edildiği kısa bir teslim tutanağına yazılmalıdır. Kilometre, yakıt seviyesi, mevcut çizikler ve teslim tarihi fotoğraflanabilir. Alıcı, satıştan sonra zorunlu trafik sigortası, kasko, HGS/OGS ve uygulama hesaplarını kendi adına düzenlemelidir.
Eski sahibin kişisel verilerini içeren multimedya profilleri, telefon eşleşmeleri, ev adresleri ve navigasyon geçmişi silinmelidir. Satıcı da kendi hesabına bağlı bağlantılı hizmetleri kapatmalı ve anahtar tesliminden sonra araçla ilgili yeni kullanım bildirimlerini kontrol etmelidir. Bu son adımlar, satış tamamlandıktan sonra yaşanabilecek iletişim ve gizlilik sorunlarını azaltır.
Sık sorulan sorular
Ekspertiz raporu aracı garanti eder mi?
Hayır. Rapor, inceleme anındaki bulguları gösterir. Kapsamı, tarihini ve istisnalarını okuyun; ciddi kararları bağımsız teknik görüşle destekleyin.
SBM’de hasar kaydı çıkmaması ne anlama gelir?
SBM verileri sigorta şirketlerinin bildirdiği belirli hasar ödemeleriyle sınırlıdır. Kayıt görünmemesi, tüm hasar ihtimallerinin yokluğu anlamına gelmez.
e-Devlet şifremi alıcıya vermeli miyim?
Hayır. Resmi sorgular hesap sahibi tarafından, kendi cihazında ve kimlik doğrulamasıyla yapılmalıdır. Şifre, banka girişi veya doğrulama kodu paylaşılmamalıdır.
Muayene randevusu için ücret ödenir mi?
Resmi e-Devlet ve TÜVTÜRK kanallarındaki randevu adımlarını kullanın. Üçüncü taraf sitelerin ücret taleplerini resmi kurumla karşılaştırmadan kabul etmeyin.